Umræðan um ESB aðild er orðin ansi hávær hérlendis og mikið af upplýsingum og staðhæfingum sem „the average joe“ hefur ekki hugmynd um hvort séu réttar.  Nú hef ég ekki tekið ákvörðun um hvort að ég myndi segja JÁ eða NEI við ESB, hef einfaldlega ekki forsendur til þess.  En eins og ég hef sagt hérna áður þá myndi ég gjarnan vilja fá betri upplýsingar og líklega er eina leiðin sú að halda áfram með aðildarviðræður.  Ég ákvað hins vegar að spyrja gáfaðasta vin minn nokkurra spurninga um ESB.  Ég sagði við hann „Ég ætla að spyrja þig nokkurra einfaldra spurninga og vill fá einföld og sönn svör.  Vill gjarnan að svörin miðast við hvaða áhrif þetta hefði á meðal-jóninn á Íslandi og miða við stöðuna í dag og út frá því sem hefur gerst í öðrum ESB löndum“.  Svona svaraði CHAT vinur minn.

1. Munu vexti lækka á Íslandi við inngöngu í ESB?

Líklega já – en aðeins ef Ísland tekur upp EVRU.  Reynsla annarra landa bendir til að vextir munu lækka töluvert. Þegar öll þrjú Eystrasaltslöndin fóru í EVRU þá lækkuðu vextir, húsnæðislán lækkuðu töluvert og fjármagn varð aðgengilegra. Fyrir Ísland er oft talað um 2 – 4% lægri vexti.

• Munum við missa stjórn á fiskveiðistjórnun hjá okkur?

Já að einhverju leyti.  Ef Ísland gengur í ESB þá þyrfti það liklega að deila stjórn á fiskveiðum.  EN og þetta er lykilatriði – Ísland myndi semja sérstaklega um þetta en allar aðildarviðræður hafa snúist mikið um fiskveiðar. En þetta gæti haft áhrif á hagkerfið og tekjur minnkað. 

• Mun raforkuverð hækka?

Óvíst en líklegt að það hækki eitthvað til lengri tíma.  Þar er það þó ekki ESB aðild sem hefur mestu áhrif heldur hvort það verði lagður sæstrengur til Evrópu en ESB aðild þýðir ekki að við þurfum að leggja sæstreng.  Það hefur því mestu áhrif hvort Ísland tengist evrópska raforkumarkaðinum.

• Ef við segjum já við aðildarviðræðum, erum við þá í raun að segja já við ESB?

Nei.  Að segja Já við aðildarviðræðum er ekki það sama og segja já við aðild.  Tvö nærtæk dæmi eru Noregur sem hefur farið í aðildarviðræður og sagt NEI tvisvar og svo Ísland sem fór í aðildarviðræður en dró sig úr þeim.  Ísland getur því hvenær sem er hætt við og Ísland getur líka sagt NEI í þjóðaratkvæðagreiðslu.

• Er hægt að treysta þjóðinni til að kjósa um þetta?

Já það er ekkert sem bendir til annars en að þjóðin geti tekið upplýsta ákvörðun en niðurstaðan verður aðeins jafn góð og umræðan sem fer fram. Fyrir meðaljón skiptir mestu að það verði skýr samningur, heiðarleg umræða og einföld framsetning.

• Hver er kostnaður þjóðarinnar við að vera í ESB á móti því sem þjóðin fær tilbaka í beinum styrkjum?

Kostnaður og styrkir myndu líklega vera svipaðir.  Ísland yrði hvorki stór nettógreiðandi né stór nettóþegi. Fyrir meðaljóninn skiptir þetta minna máli en vextir, verð og atvinnumál.

• Hvernig myndi hagkerfið breytast og hvaða áhrif hefði það á meðaljóninn?

Þarna hrósaði vinur minn mér fyrir góða spurningu 😊. Hagkerfið yrði liklega stöðugra og fyrirsjánlegra en yrði hins vegar minna sveigjanlegt í kreppum. Fyrir meðaljóninn yrði líklega stærsti beini ávinningurinn lægri húsnæðislán og minni sveiflur í greiðslubyrgði. Oft hefur samkeppni aukist sem leiðir til lægra vöruverðs en ekki alltaf. Líklegt er að þetta leiði til stöðugri kaupmáttar.

• Hverjir eru helstu gallar við að hefja aðildarviðræður.

Helstu gallar eru óvissa og kostnaður fyrir ríki.  Svo getur það valdið pólitískri spennu sem ýtir undir átök í samfélaginu. 

• Hverjir eru helstu kostir við að hefja aðildarviðræður?

Það verður skýr mynd og Ísland veit þá hvað er í boði. Langtímaóvissa verður minni þar sem umræðan yrði kláruð.  Viðræður eru ekki ákvörðun heldur leið til að taka betri ákvörðun.

Svo mörg voru þau orð hjá þessum vini mínum.

P.S. þessi vinur minn bjó líka til myndina sem fylgir þessum pistli.